In een fabriek bij Hannover start de massaproductie van de Compact Disc, en verandert muziek voorgoed van analoog naar digitaal.
De augustuszon schijnt op het asfalt van het parkeerterrein, maar binnen de PolyGram fabriek in Langenhagen heerst de koele precisie van een cleanroom. Het is negen uur in de ochtend op 17 augustus 1982. Technici in witte jassen controleren machines die eruitzien alsof ze uit een sciencefictionfilm komen. Ze bereiden zich voor op een handeling die de wereld nog nooit heeft gezien: de massaproductie van muziek op licht.
De aanloop naar het onmogelijke
Om te begrijpen wat er op deze ochtend gebeurt, moet je de wereld van vinyl en tape kennen. De grammofoonplaat bestaat dan al bijna een eeuw, een elegante naald die trillingen volgt in een spiraalvormige groef. Maar stof wordt gekraak, een kras wordt een onderbreking, en elke keer dat de naald passeert, slijt de plaat een fractie verder. De compact cassette, in 1963 uitgevonden door Philips, biedt draagbaarheid maar beperkte geluidskwaliteit. Bandruis is onvermijdelijk.
In Eindhoven werkt Lou Ottens, technisch directeur van de Philips Audio Industry Group, al jaren aan de oplossing. Een schijf die nooit slijt. Een geluid dat nooit verstoort. In 1978 vindt een historische ontmoeting plaats wanneer Norio Ohga, de als operazanger opgeleide Sony-topman, Philips bezoekt. Ottens demonstreert een prototype van elf en een halve centimeter. Ohga is onder de indruk, maar heeft een eis: de schijf moet groot genoeg zijn voor Beethovens Negende Symfonie. Net zoals een gordijn nooit halverwege een opera wordt neergelaten, moet een schijf groot genoeg zijn voor de hele Negende, zal hij later verklaren. De oplossing wordt twaalf centimeter doorsnee, vijfenzeventig minuten speelduur.
Het kwartier dat muziek transformeerde
Om negen uur vijftien op 17 augustus 1982 staan de machines te trillen van spanning. De productielijn is een wonder van precisie: polycarbonaat wordt in een mal gespoten, een stempel drukt microscopische putjes in het oppervlak, elke put kleiner dan een honderdste millimeter. Samen vormen ze de digitale code die de laser zal lezen.
Om negen uur achttien start de eerste pers. Vloeibaar plastic stroomt in de mal. De stempel daalt. En ergens in die machine, onzichtbaar voor het menselijk oog, wordt muziek geboren in digitale vorm. De eerste schijf komt uit de pers om negen uur tweeëntwintig, nog warm. Een technicus houdt hem tegen het licht. Het oppervlak glanst zilverachtig.
De muziek op deze eerste productieruns is zorgvuldig gekozen: Chopin-walsen uitgevoerd door de negenenzeventigjarige Chileense pianist Claudio Arrau voor de klassieke liefhebber, The Visitors van ABBA voor de popmarkt. Lou Ottens zal later nuchter opmerken: we waren kleine jongens die plezier hadden terwijl we speelden. We hadden niet het gevoel dat we iets groots deden. Maar om negen uur negenentwintig, wanneer de eerste schijven naar de verpakkingsafdeling rollen, bestaat de Compact Disc als product. Klaar voor de wereld.
De revolutie begint
Op 1 oktober 1982 verschijnen de eerste CD-spelers in Japanse winkels. De Sony CDP-101 kost meer dan tweeduizend gulden, de schijven zelf vijfenveertig gulden per stuk, bijna het dubbele van vinyl. Vijftig titels zijn beschikbaar, met Billy Joels 52nd Street als eerste in de catalogus. Critici klagen over de kilheid van het digitale geluid, over de verdwenen warmte van vinyl, over de albumhoezen die verschrompelen tot plastic doosjes. Maar de verkoopcijfers liegen niet. In maart 1983 volgen Europa en Amerika.
De samenwerking tussen Philips en Sony blijkt een diplomatiek meesterwerk. Beide bedrijven hebben geleerd van de videorecorderoorlog tussen VHS en Betamax, die consumenten verwarde en de industrie miljarden kostte. Het Red Book van 1980 definieert een open standaard: iedereen mag CD-spelers maken, iedereen mag schijven persen. Een CD gekocht in Tokyo speelt perfect af in Amsterdam.
Waarom dit kwartier beslissend was
De vijftien minuten tussen negen uur vijftien en negen uur dertig op 17 augustus 1982 markeren het moment waarop muziek definitief digitaal werd. Niet als experiment, niet als prototype, maar als industriële realiteit. De schijven die die ochtend in Langenhagen van de persen rolden, waren de voorlopers van miljarden die zouden volgen, en de voorlopers van alle digitale muziek die we nu kennen.
Lou Ottens zou het bondig samenvatten: niets kan tippen aan het geluid van de cd. Het is absoluut ruis- en bromvrij. Op die augustusochtend in een onopvallende fabriek bij Hannover begon een laser te lezen. En de wereld van muziek veranderde voorgoed.