Om middernacht daalt de Nederlandse vlag in een afgeladen stadion. Na driehonderd jaar koloniale geschiedenis begint een jonge natie aan een onzekere toekomst.
Het is drieëntwintig uur vijfenveertig op 24 november 1975 wanneer het André Kamperveen Sportstadion in Paramaribo zijn adem lijkt in te houden. Veertigduizend Surinamers staan schouder aan schouder op de tribunes, in het gras, tegen de hekken gedrukt. De tropische nachtlucht is zwaar en vochtig. Overal wapperen vlaggen: de rood-wit-blauwe Nederlandse driekleur, en daarnaast, nog fris en ongekreukt, de nieuwe vlag van Suriname. Groen, wit, rood, wit, groen. Met in het midden een gouden ster. Op de eretribune zitten kroonprinses Beatrix, prins Claus en premier Joop den Uyl. Zij zijn hier om getuige te zijn van het einde van driehonderd jaar koloniale geschiedenis.
Driehonderd jaar in vijftien minuten
Om te begrijpen wat er deze nacht gebeurt, moet je terug naar 1667, wanneer een Nederlandse vloot de kolonie Suriname verovert op de Engelsen. Wat volgt zijn bijna drie eeuwen Nederlandse overheersing. Suriname wordt een plantagekolonie: suiker, koffie, cacao. En tot 1863: slavernij. Honderdduizenden Afrikanen worden naar de plantages verscheept. Na de afschaffing komen contractarbeiders uit India en Java. Zo ontstaat de etnische lappendeken die Suriname tot op de dag van vandaag kenmerkt. Creolen, Hindoestanen, Javanen, Marrons, inheemse volken. Allen Surinamers, maar met verschillende achtergronden en verschillende belangen.
In 1954 krijgt Suriname zelfbestuur binnen het Koninkrijk. Het Statuut maakt van de kolonie een autonoom land. Maar echte onafhankelijkheid komt er nog niet, tot een jonge politicus genaamd Henck Arron in november 1973 de verkiezingen wint met zijn NPK, de Nationale Partij Kombinatie. Op 15 februari 1974 laat Arron een bom vallen: Suriname zal onafhankelijk worden. En snel. Vóór 1 januari 1976.
Het progressieve kabinet van Joop den Uyl reageert positief. Dit is de tijd van dekolonisatie, van antikoloniaal denken. Maar niet iedereen in Suriname deelt het enthousiasme. Jagernath Lachmon, leider van de Hindoestaanse VHP, vindt het te snel. Hij vreest dat zijn gemeenschap zal worden achtergesteld in een onafhankelijk Suriname dat door Creolen wordt gedomineerd. En er is nog iets: zolang Suriname deel uitmaakt van het Koninkrijk zijn Surinamers automatisch Nederlandse staatsburgers. Na de onafhankelijkheid vervalt dat recht. In de maanden voor 25 november 1975 zwellen de vluchten naar Schiphol aan. Hele gezinnen vertrekken. Voor de zekerheid. Voor altijd.
De vlag daalt, de vlag rijst
Om drieëntwintig uur drieënvijftig begint de ceremonie. De Nederlandse driekleur daalt langzaam. Rood, wit, blauw. De kleuren die driehonderd jaar over dit land hebben gewapperd. Bij slavernij. Bij emancipatie. Bij zelfbestuur. En nu, bij afscheid. Het is stil in het stadion. De hele menigte houdt de adem in. Sommigen huilen, van verdriet, van opluchting, van iets dat ze niet kunnen benoemen.
De Nederlandse vlag bereikt de voet van de mast. Wordt opgevouwen. Weggedragen. Een moment van absolute stilte. Dan begint de Surinaamse vlag te rijzen. De gouden ster klimt naar de hemel. De menigte barst los. Gejuich, gezang, tranen. Vuurwerk knettert boven Paramaribo.
Om middernacht bestaat de Republiek Suriname. Premier Henck Arron spreekt de menigte toe: "Wij zijn nu een volk dat op eigen benen staat, en wij zullen onze eigen weg vinden." In Nederland ondertekent koningin Juliana het soevereiniteitsverdrag. Johan Ferrier, vijfenzestig jaar oud en de laatste gouverneur van Suriname, wordt de eerste president. Nederland stuurt een gouden handdruk mee: drieënhalf miljard gulden aan ontwikkelingshulp.
De schaduw van de toekomst
De migratie die in de aanloop naar 25 november 1975 begon, stopt niet na de onafhankelijkheid. Wanneer de Surinaamse economie stagneert en de werkloosheid stijgt, volgen nieuwe golven van emigratie. Hele wijken in Nederlandse steden vullen zich met Surinamers. Het is een aderlatting voor het jonge land: opgeleiden, ondernemers, hele families vertrekken.
Op 25 februari 1980 pleegt een groep jonge sergeanten onder leiding van Desi Bouterse een staatsgreep. President Ferrier wordt afgezet, premier Arron gearresteerd. De dromen van die novembernacht in 1975 vervagen in een decennium van militair bestuur en politieke moorden. Op 8 december 1982 worden vijftien prominente Surinamers vermoord in Fort Zeelandia.
Wat rest is de vraag die deze aflevering door het midden snijdt: wat als de onafhankelijkheid langzamer was voorbereid? Wat als Jagernath Lachmon was gehoord, de etnische spanningen serieuzer waren genomen, de instituties de tijd hadden gekregen om te rijpen? We zullen het nooit weten. Wat we weten is dit: op 25 november 1975, om middernacht, in een afgeladen stadion in Paramaribo, eindigde driehonderd jaar koloniale geschiedenis in vijftien minuten. De gouden ster rees naar de hemel. En een jonge natie begon aan een toekomst die niemand kon voorspellen.
Lees het verhaal terug
Bewaar de tekst van deze aflevering om rustig na te lezen.
Download transcript (TXT) Deze leesversie is gebaseerd op het afleveringsscript. De tekst is niet woordelijk gecontroleerd tegen de uiteindelijke audio. Regieaanwijzingen en productienotities zijn weggelaten.