Om 19.29 uur vallen vijf schoten in de Lange Leidsedwarsstraat, negen dagen later is Nederlands bekendste misdaadjournalist dood
De zomeravond van 6 juli 2021 is warm. In de Lange Leidsedwarsstraat, een smalle zijstraat vol terrassen en winkels bij het Amsterdamse Leidseplein, drinken terrasgangers hun eerste rosé. Toeristen slenteren, locals haasten zich naar huis. Door de mensenmassa loopt een man van vierenzestig. Grijs haar, karakteristieke snor. Peter R. de Vries heeft zojuist de studio van RTL Boulevard verlaten, waar hij als tafelgast aanschoof. Zijn gedachten zijn bij de zaak die hem al maanden bezighoudt. De zaak die hem tot doelwit heeft gemaakt. Ergens achter hem, in de menigte, wacht een eenentwintigjarige schutter.
De journalist die niet week
Peter Rudolph de Vries, geboren op 14 november 1956 in Aalsmeer, is op dat moment de bekendste misdaadjournalist van Nederland. Zijn gezicht is vertrouwd, zijn stem herkenbaar. De ontvoering van Freddy Heineken. De Puttense moordzaak, waarin twee onschuldige mannen vastzaten. De verdwijning van Natalee Holloway op Aruba. De zaak Nicky Verstappen. Keer op keer bewijst hij dat vasthoudendheid resultaat oplevert. In 2008 ontvangt hij een International Emmy Award voor onderzoeksjournalistiek. Hij is niet alleen journalist, maar activist, pleitbezorger, luis in de pels. Hij neemt geen genoegen met officiële versies.
Die reputatie brengt hem uiteindelijk in contact met Nabil B., de kroongetuige in het Marengo-proces tegen Ridouan Taghi, kopstuk van wat de media de Mocro Maffia noemen. De Vries wordt vertrouwenspersoon van de kroongetuige, dezelfde rol waarvoor advocaat Derk Wiersum op 18 september 2019 voor zijn huis in Amsterdam werd doodgeschoten. De Vries weet wat dat betekent. Hij weet dat hij een doelwit wordt. Maar hij is niet iemand die zich laat intimideren. Nooit geweest.
Het beslissende kwartier
Om 19.28 uur op 6 juli 2021 bereikt De Vries de Lange Leidsedwarsstraat. Achter hem loopt Delano G., eenentwintig jaar oud, een vuurwapen in zijn hand. Een paar straten verderop wacht een Renault Kadjar met Kamil E. achter het stuur. De motor draait.
Om 19.29 uur vallen de schoten. Vijf kogels. Minstens één raakt Peter R. de Vries in het hoofd. De misdaadjournalist zakt in elkaar op de kinderkopjes. Om hem heen verstommen de gesprekken. Een seconde van ongeloof. Dan de kreten. Mensen bukken, mensen rennen. Anderen staan versteend, hun drankjes nog in de hand. De schutter sprint weg, springt in de wachtende auto. De Renault Kadjar scheurt weg.
Op straat knielen voorbijgangers naast De Vries. Iemand belt 112. Iemand anders probeert het bloeden te stelpen. Om 19.43 uur wordt hij in de ambulance geschoven. Toestand: kritiek. Diezelfde avond nog worden Delano G. en Kamil E. gearresteerd op de snelweg bij Leidschendam.
Negen dagen
Premier Mark Rutte reageert nog voor middernacht. Dit is een aanslag op de persvrijheid, zegt hij. Een aanslag op de rechtsstaat. Bij het pand van RTL verzamelen zich de eerste bloemen. Op de Lange Leidsedwarsstraat groeit een spontane herdenkingsplek. Negen dagen lang vecht Peter R. de Vries voor zijn leven. Negen dagen van hoop en vrees, van een land dat collectief de adem inhoudt.
Op donderdag 15 juli 2021 komt het bericht dat niemand wil horen. Peter R. de Vries is overleden. Zijn dochter Kelly schrijft: "Mijn vader leefde zijn missie en dat heeft hem zijn leven gekost."
In hoger beroep wordt Delano G. veroordeeld tot 27,5 jaar gevangenisstraf, een van de zwaarste straffen ooit voor een liquidatie in Nederland. De vraag wie de opdracht gaf, blijft branden. Het verband met het Taghi-netwerk lijkt evident: de timing, het doelwit, de methode. Maar bewijslast in de rechtszaal is iets anders dan vermoedens in de media.
Waarom dit kwartier beslissend was
De moord op Peter R. de Vries markeert een keerpunt. Niet alleen in het Marengo-proces, dat doorgaat met nieuwe advocaten en ongekende beveiligingsmaatregelen. Maar in het Nederlandse bewustzijn over wat georganiseerde misdaad vermag. Een advocaat vermoord in 2019. Een misdaadjournalist vermoord in 2021. Midden in Amsterdam, op klaarlichte dag, terwijl de terrassen vol zitten.
De discussie over persvrijheid en veiligheid laait sindsdien op. Over beveiligingskosten, over de rol van de staat, over de vraag hoeveel risico je mag vragen van mensen die de waarheid zoeken. Peter R. de Vries weigerde beveiliging. Hij weigerde te wijken. Die keuze kostte hem zijn leven, maar de vraag of de dreiging zou zijn verdwenen als hij anders had gekozen, blijft onbeantwoord. De onderwereld had misschien simpelweg een ander doelwit gekozen.
In vijftien minuten veranderde de Lange Leidsedwarsstraat van zomerse uitgangsstraat in plaats delict. In negen dagen veranderde een aanslag in een begrafenis. En in de jaren erna veranderde Nederland in een land dat weet: de rechtsstaat beschermen kost levens.