Om achttien uur precies gaat een nieuwe zender de lucht in vanuit Hilversum — en niemand weet dat dit het begin van het einde van de publieke omroep zal betekenen.
In de studio aan de Franciscusweg in Hilversum-Zuid staat om vijf voor zes 's middags alles klaar voor iets wat Nederland nog nooit heeft gezien. Het pand is klein, smal, onopvallend — collega's noemen het later een schoenendoos. Maar achter die muren gebeurt op 2 oktober 1989 iets wat de Nederlandse televisie voorgoed zal veranderen. Presentator Jeroen Pauw zit achter de desk. De camera's staan gericht. Regisseur Frank Elsecker zit in de regie. Rond zeventien uur vijfenveertig begint een opname van het eerste nieuwsbulletin dat RTL Veronique ooit zal uitzenden.
Alles gaat mis. Scripts kloppen niet. Filmclips worden niet op tijd ingestart. Er volgen heropnamen, en nog eens heropnamen. Elsecker kijkt naar de klok. Zeven minuten. Zeven minuten tot live-uitzending, en het script is nog niet af. Hoofdredacteur Rik Rensen geeft het op. Ze gaan live met wat ze hebben — geen tweede kans, geen vangnet, direct naar de kijkers thuis die hun satellietantenne op dit moment aanschakelend hebben gericht.
Jeroen Pauw ordent zijn papieren. Zijn bos haar zit goed. Hij is negenentwintig jaar oud, en hij gaat straks in de camera spreken met woorden die Jaap van Meekren voor hem heeft geschreven — van Meekren, vijfenzestig, voormalig AVRO-journalist, nestor van deze nieuwe redactie. Van Meekren heeft precies één zin geschreven voor dit moment. Niet meer.
Om achttien uur precies kijkt Pauw in de lens. "We hopen jong te blijven en oud te worden," zegt hij. Geen politieke verklaring, geen manifest, geen belofte — alleen een wens. Jong genoeg om te vernieuwen, oud genoeg om te groeien. In zestien minuten volgt internationaal nieuws. Filmbeelden van persbureaus, berichten van buitenlandse diensten. Arm uitgerust, maar live, en zonder catastrofale fouten. Om half negen is de eerste uitzending voorbij.
De volgende ochtend komen de kijkcijfers. Ze zijn laag. In de directievergaderingen van NOS, TROS, KRO en VARA klinkt voorzichtig opgelucht geluch. Dit valt mee. Dit is niet ernstig. Maar die opluchting duurt niet lang. Twee maanden later valt Nicolae Ceaușescu in Roemenië. RTL Veronique wijdt een hele avond aan het nieuws daarover — Help de Roemenen de winter door — en plotseling kijkt een meerderheid van Nederland naar de schoenendoos aan de Franciscusweg. Voor het eerst is RTL marktleider. Een week later: geen voorbijgaande piek, maar structureel meer kijkers. Producent Joop van den Ende stapt over en brengt formats mee — De Soundmixshow, Wedden dat?, bekende gezichten. De kijkcijfers klimmen voort, week na week.
Wat op 2 oktober 1989 om achttien uur begint als voorzichtige vernieuwing, is tegen 1991 een structurele verschuiving. RTL 4 — de naam is inmiddels aangepast — bereikt marktaandelen van dertig procent. De publieke omroepen, die tientallen jaren lang het televisiebestel domineerden, moeten inrukken. Een studio in een onopvallend pand, begonnen met tweedehands apparatuur en een team dat live moest gaan omdat alles mislukte, wordt de permanente nummer één van Nederland. Om zeventien uur vijfenveertig op 2 oktober 1989 lijkt het nog een gok. Een uur later, als Pauw zijn openingszin spreekt, is de toekomst van Nederlands televisie al beslecht.