Om 5.45 uur 's ochtends klopt in Kaapstad voor het eerst een getransplanteerd mensenhart, en moet de wereld opnieuw definiëren wat dood betekent.
In operatiekamer A van het Groote Schuur Ziekenhuis brandt fel wit licht. De lucht ruikt naar ontsmettingsmiddel en spanning. Rond de tafel staan dertig mensen: chirurgen, anesthesisten, verpleegkundigen. Allemaal kijken ze naar hetzelfde punt, de openliggende borstkas van Louis Washkansky, een vijfenvijftigjarige kruidenier uit Kaapstad. De holte waar zijn hart vijfenvijftig jaar heeft geklopt, is leeg. Naast hem, in een kom met ijskoud water, ligt het hart van Denise Darvall. Vijfentwintig jaar oud. Gisteravond nog springlevend. Nu hersendood na een auto-ongeluk.
De man met de leeuw in zijn borstkas
Louis Washkansky is een vechter. Geboren in 1912, opgegroeid in de joodse gemeenschap van Kaapstad. Hij heeft gevoetbald, gezwommen, aan gewichtheffen gedaan. Maar diabetes en jaren van roken hebben zijn lichaam gesloopt. Meerdere hartaanvallen hebben zijn hartspier verwoest. Wat overblijft is een orgaan dat nauwelijks nog pompt. Hartfalen in het eindstadium.
Zijn cardioloog heeft hem de waarheid verteld: zonder ingrijpen heeft hij nog weken te leven. Misschien dagen. Er is maar één optie, een experimentele optie. Wanneer chirurg Christiaan Barnard hem de risico's uitlegt, aarzelt Washkansky geen moment. Later zal Barnard zijn woorden herhalen: Als een leeuw je naar de oever van een rivier vol krokodillen jaagt, spring je het water in. Je weet dat de kans klein is. Maar zonder de leeuw zou je nooit springen.
Washkansky heeft een leeuw in zijn borstkas. Hij is klaar om te springen.
De chirurg die durft
Christiaan Barnard is vijfenveertig jaar oud en brandt van ambitie. Geboren in een arm domineesgezin in Beaufort West, heeft hij zich omhooggewerkt tot een van de beste hartchirurgen van het Afrikaanse continent. In de Verenigde Staten leerde hij de nieuwste technieken van pioniers als Norman Shumway en Richard Lower, die al jaren succesvolle harttransplantaties uitvoeren op honden. De techniek bestaat. De vraag is alleen: wie durft het als eerste bij een mens?
Op 2 december 1967 komen de perfecte donor en de perfecte ontvanger samen in Kaapstad. Denise Darvall wordt die middag binnengebracht na een auto-ongeluk. Haar moeder is ter plekke overleden. Zijzelf is hersendood. Haar vader Edward geeft toestemming. Het hart mag naar Washkansky.
Het beslissende kwartier
Om 5.30 uur op 3 december 1967 nadert vijf uur chirurgisch werk zijn climax. Barnard heeft Darvalls hart voorzichtig verwijderd en in de lege borstholte van Washkansky geplaatst. De hechtingen zijn voltooid. Het team herstelt de bloedcirculatie. Warm bloed stroomt door de kransslagaders. Het orgaan kleurt van grijs naar roze.
Maar het klopt niet.
Barnard grijpt naar de defibrillator. Een elektrische schok doortrekt de hartspier. Niets. Nog een schok. En dan, beweging. Een trilling door het weefsel. Het linker ventrikel contraheert. Daarna het rechter. Het hart van Denise Darvall begint te kloppen in de borstkas van Louis Washkansky.
Het pompt. Het leeft.
De prijs van het wonder
Washkansky wordt wakker. Hij ademt. Hij praat. Wanneer Barnard vraagt hoe hij zich voelt, antwoordt hij met droge humor: Je beloofde me een nieuw hart. Ik neem aan dat je het me gegeven hebt. De wereldpers stormt op Kaapstad af. Barnard, gisteren nog onbekend, is vandaag de beroemdste dokter ter wereld.
Maar Washkanskys immuunsysteem is uitgeschakeld om afstoting te voorkomen. Achttien dagen na de transplantatie slaat longontsteking toe. Op 21 december 1967 sterft hij, niet aan een falend hart, maar aan de prijs die betaald moest worden om dat hart te laten functioneren.
Wat dood betekent
De transplantatie dwingt de wereld een vraag te beantwoorden die eeuwenlang metafysisch leek: wanneer is een mens dood? Hersendood bestaat juridisch nog niet in 1967. Orgaandonatie heeft geen wettelijk kader. Pas met de komst van ciclosporine in de jaren tachtig wordt harttransplantatie een realistische behandeling. Vandaag leven wereldwijd duizenden mensen met een donorhart.
Christiaan Barnard heeft op 3 december 1967 niet alleen een hart verplaatst. In vijftien minuten heeft hij de mensheid gedwongen opnieuw te definiëren wat het betekent om te leven, en wat het betekent om te sterven.
Lees het verhaal terug
Bewaar de tekst van deze aflevering om rustig na te lezen.
Download transcript (TXT) Deze leesversie is gebaseerd op het afleveringsscript. De tekst is niet woordelijk gecontroleerd tegen de uiteindelijke audio. Regieaanwijzingen en productienotities zijn weggelaten.